ހޮނިހިރު20181110

އާކުރެވުނީ: 08:43:52

އިފްކުގެ ޙާދިޘާ

ޢާއިޝަތުގެފާނުގެ އިސްތަށިފުޅުގައި ދޮގު ތުހުމަތު އެޅުވުނު ހާދިޘާ ނުވަތަ އިފްކުގެ ޙާދިޘާ ހިނގާފައިވަނީ ހިޖުރައިން ހަވަނަ އަހަރު ހިނގި އަލްމުޞްޠަލިޤް -މުރައިސީޢް އޭވެސް ކިޔޭ- ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައެވެ. މި ވާހަކައިގެ ކުރު ޚުލާޞާ ތިރީގައި މިވަނީއެވެ.

ރަސޫލާ މި ހަނގުރާމައަށް ވަޑައިގެންނެވި އިރު އަރިއަހުގައި ގެންދަވަން، ގުރައަތުން ހޮވިވަޑައިގަތް އަނބިކަނބަލަކީ ޢާއިޝަތުގެފާނެވެ.

އެގޮތުން ހަނގުރާމައަށް ރަސޫލާ ވަޑައިގެންނެވިއިރު އަރިއަހުގައި ޢާއިޝަތުގެފާނު ގެންދެވިއެވެ. ހަނގުރާމަ ނިމުމަށްފަހު އެނބުރި މަދީނާއަށް ކީރިތި ރަސޫލާ ވަޑައިގަތް މަގު މަތީގައި، އަރާމު ކުރެއްވުމަށްޓަކައި ދަތުރުގެ ވަކި ހިސާބެއްގައި މަޑު ކުރެއްވިއެވެ. އަދި ޖަމަލު ބުރަކަށި މަތިން އެކަމަނާ އިންނެވި ހައުދަޖު ތިރިކުރިއިރު އެއީ ރޭގަނޑުގެ ވަގުތަކަށް ވުމުން ޢާއިޝަތުގެފާނު ހައުދަޖުތެރެއިން ނިކުމެވަޑައިގެން ޤަޟާ ޙާޖަތެއް ކުރައްވަން ދުރު ހިސާބަކަށް ވަޑައިގަތެވެ.

އެނބުރި ވަކި ހިސާބަކަށް ވަޑައިގެންފައި، ކަރުފުޅު ބެއްލެވިއިރު އަނބުރައި ދޭގޮތަށް މީހެއްގެ އަތުން ހޯއްދަވާފައި އޮތް ހާރުކޮޅު ގެއްލިއްޖެކަން އެނގިވަޑައިގަތެވެ. ހާރުކޮޅު އެހާ އަގުބޮޑު އެއްޗަކަށް ނުވިއަސް މީހެއްގެ އެއްޗަކަށް ވާތީ އެ ހޯއްދަވަން، ހާރުކޮޅު ވެއްޓުނު ހިސާބުކަމަށް ލަފާކުރެއްވޭ ތަނަށް ޢާއިޝަތުގެފާނު ވަޑައިގަތެވެ.

ހައުދަޖު އުފުއްލަވާ ބޭކަލުން، އޭގައި ޢާއިޝަތުގެފާނު އިންނެވިކަމަށް ހިއްތަވައި އެ ނަންގަވައި ޖަމަލު ބުރަކަށިމަތީ ބަހައްޓަވައި ދަތުރު ފެއްޓެވިއެވެ. ޢާއިޝަތުގެފާނަކީ ޢުމުރުފުޅުން ޅަ އަދި ފަލަ ނޫން ބޭކަނބަލަކަށް ވެފައި ހައުދަޖު އުފުއްލަވާ ހައްދަނީ ގިނަބޭކަލުންތަކަކަށް ވީމައި އެ ވަގުތު ހައުދަޖުގައި ޢާއިޝަތުގެފާނު ނުއުޅުއްވާކަން، އުފުއްލެވި ބޭކަލުންނަށް އެނގިވަޑައި ނުގަތީއެވެ.

ދެން ޢާއިޝަތުގެފާނު ގެއްލުނު ފަށް ހޯއްދަވައިގެން، ޤާފިލާ އޮތްތަނަށް އެނބުރި ވަޑައިގެންނެވި އިރު، އެތާގައި އެކަކުވެސް ނެތެވެ. މީހަކަށް ގޮވާލެއްވުމުންވެސް އެއްވެސް ޚަބަރެއް ދަބަރެއް ނުވިއެވެ.

ވަކި ހިސާބަކުން އެކަމަނާ ހައުދަޖުގައި ނުއުޅުއްވާކަން އެނގިވަޑައިގަތުމުން، ރަސޫލާ އެކަމަނާ ހޯދަން ބަޔަކު ފޮނުއްވާނެކަމަށް ޔަޤީން ކުރައްވާތީ، އެ ތާނގައި ޢާއިޝަތުގެފާނު މަޑު ކޮށްލެއްވިއެވެ. އަދި އަވަހާރަފުޅު އައިސްގެން، ގަހެއް ދަށުގައި އަވަހާރަފުޅު ލައްޕަވާފައި އޮންނަވަނިކޮށް، ހޭފުޅުލެއްވުނީ ޞަފްވާން ބިން އަލްމުޢައްޠަލް '' إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّـا إِلَيْهِ رَاجِعونَ'' އޭ ވިދާޅުވިއަޑަށެވެ. ޞަފްވާން ވަޑައިގަތީ ޤާފިލާގެ ފަހަތް ޙިމާޔަތް ކުރުމަށްޓަކައި އެހެން މީހުންނަށްވުރެ ފަހަތުން ދަތުރު ކުރައްވަމުންނެވެ.

ޙިޖާބުގެ އާޔަތް ބާވައިލެއްވުމުގެ ކުރިން، ޞަފްވާނަށް ޢާއިޝަތުގެފާނު ފެނިވަޑައިގެންފައި ހުރުމުން، އެއީ ކީރިތި ރަސޫލާގެ އަނބިކަމަނާ ޢާއިޝަތުގެފާނުކަން އެނގިވަޑައިގަތެވެ. ދެން ސަވާރީ ގެނެސް ޢާއިޝަތުގެފާނު ސަވާރު ކުރުއްވައި މެންދުރު ވަގުތަށް މުސްލިމުންގެ ލަޝްކަރު މަޑުކޮށްގެން ތިބި ހިސާބުން، މުސްލިމުންގެ ލަޝްކަރާއި އަރާ ހަމަ ކުރެއްވިއެވެ. އަދި މި ދަތުރުމަތީގައި ޞަފްވާން އެކަމަނާއާއި މުޚާޠަބް ކުރައްވައި އެންމެ ބަސްފުޅެއް ވެސް ވިދާޅު ނުވާ ކަމަށް، ޢާއިޝަތުގެފާނު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.

މި ހާދިޘާއިން ނުބައި ތުހުމަތެއް އުފައްދައި ޢާއިޝަތުގެފާނާއި ކީރިތި ރަސޫލާގެ އަބުރުފުޅަށް ގެއްލުން ދޭން ވިސްނީ މުނާފިޤުންގެ ބޮޑު، ޢަބްދުﷲ ބިން އުބައްޔުއެވެ. މި މުނާފިޤު ގެ ހިތުގައި އުފެދިފައިވާ ޙަސަދައާއި ކެހިވެރިކަމަށް ޢަަމަލީ ސިފަ ގެންނަން މިއީ ރަނުގެ ފުރުސަތެއް ކަމަށް ދެކި، މުސްލިމުންގެ މެދުގައި ރަސޫލުﷲ ޞައްލައްﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަނބިކަނބަލުން ޢާއިޝަތުގެފާނުގެ އަބުރުފުޅަށް ހުތުރުވާ ޒާތުގެ ވާހަކަ ދައްކައި މީސްތަކުންގެ ތެރޭގައި އެވާހަކަ ފަތުރަން ފެއްޓިއެވެ. އަދި މަދީނާއަށް އައިސް މިވާހަކަ ޢާއްމު ކުރިއެވެ.

މަދީނާއަށް ވަޑައިގެންނެވުނުތަނާ ޢާއިޝަތުގެފާނު އާލާސްކަންފުޅުވިއެވެ. އަދި ކަމެއްވެގެން ނުވަތަ ޚަބަރެއް ފެތުރިގެން އުޅޭކަމެއްވެސް އެކަމަނާއަށް އެނގިވަޑައެއް ނުގަންނަވައެވެ.

މި ވާހަކަ ހިނގައި ދިޔަ ގޮތް ކިޔައި ދެއްވަމުން ޢާއިޝަތުގެފާނު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ:

فَقَدِمْنَا ‏ ‏الْمَدِينَةَ ‏ ‏فَاشْتَكَيْتُ حِينَ قَدِمْتُ شَهْرًا وَالنَّاسُ يُفِيضُونَ فِي قَوْلِ أَصْحَابِ ‏ ‏الْإِفْكِ ‏ ‏لَا أَشْعُرُ بِشَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ وَهُوَ يَرِيبُنِي فِي وَجَعِي أَنِّي لَا أَعْرِفُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏اللَّطَفَ الَّذِي كُنْتُ أَرَى مِنْهُ حِينَ أَشْتَكِي إِنَّمَا يَدْخُلُ عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُولُ ‏ ‏كَيْفَ ‏ ‏تِيكُمْ ‏ ‏ثُمَّ يَنْصَرِفُ فَذَاكَ الَّذِي يَرِيبُنِي وَلَا أَشْعُرُ بِالشَّرِّ حَتَّى خَرَجْتُ بَعْدَمَا ‏ ‏نَقَهْتُ ‏ ‏فَخَرَجَتْ مَعِي ‏ ‏أُمُّ مِسْطَحٍ ‏ ‏قِبَلَ ‏ ‏الْمَنَاصِعِ ‏ ‏وَهُوَ ‏ ‏مُتَبَرَّزُنَا ‏ ‏وَكُنَّا لَا نَخْرُجُ إِلَّا لَيْلًا إِلَى لَيْلٍ وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ نَتَّخِذَ ‏ ‏الْكُنُفَ ‏ ‏قَرِيبًا مِنْ بُيُوتِنَا وَأَمْرُنَا أَمْرُ ‏ ‏الْعَرَبِ ‏ ‏الْأُوَلِ فِي التَّبَرُّزِ قِبَلَ ‏ ‏الْغَائِطِ ‏ ‏فَكُنَّا نَتَأَذَّى ‏ ‏بِالْكُنُفِ ‏ ‏أَنْ نَتَّخِذَهَا عِنْدَ بُيُوتِنَا فَانْطَلَقْتُ أَنَا ‏ ‏وَأُمُّ مِسْطَحٍ ‏ ‏وَهِيَ ابْنَةُ ‏ ‏أَبِي رُهْمِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ ‏ ‏وَأُمُّهَا بِنْتُ ‏ ‏صَخْرِ بْنِ عَامِرٍ ‏ ‏خَالَةُ ‏ ‏أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ ‏ ‏وَابْنُهَا ‏ ‏مِسْطَحُ بْنُ أُثَاثَةَ ‏ ‏فَأَقْبَلْتُ أَنَا ‏ ‏وَأُمُّ مِسْطَحٍ ‏ ‏قِبَلَ بَيْتِي وَقَدْ فَرَغْنَا مِنْ شَأْنِنَا فَعَثَرَتْ ‏ ‏أُمُّ مِسْطَحٍ ‏ ‏فِي ‏ ‏مِرْطِهَا ‏ ‏فَقَالَتْ تَعِسَ ‏ ‏مِسْطَحٌ ‏ ‏فَقُلْتُ لَهَا بِئْسَ مَا قُلْتِ أَتَسُبِّينَ رَجُلًا شَهِدَ ‏ ‏بَدْرًا ‏ ‏قَالَتْ أَيْ ‏ ‏هَنْتَاهْ أَوَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالَ قَالَتْ قُلْتُ وَمَا قَالَ فَأَخْبَرَتْنِي بِقَوْلِ أَهْلِ ‏ ‏الْإِفْكِ ‏ ‏فَازْدَدْتُ مَرَضًا عَلَى مَرَضِي فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي وَدَخَلَ عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏تَعْنِي سَلَّمَ ثُمَّ قَالَ كَيْفَ ‏ ‏تِيكُمْ ‏ ‏فَقُلْتُ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ آتِيَ أَبَوَيَّ قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أُرِيدُ أَنْ أَسْتَيْقِنَ الْخَبَرَ مِنْ قِبَلِهِمَا قَالَتْ فَأَذِنَ لِي رَسُولُ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏فَجِئْتُ أَبَوَيَّ فَقُلْتُ لِأُمِّي يَا ‏ ‏أُمَّتَاهْ مَا يَتَحَدَّثُ النَّاسُ قَالَتْ يَا بُنَيَّةُ هَوِّنِي عَلَيْكِ فَوَاللَّهِ لَقَلَّمَا كَانَتْ امْرَأَةٌ قَطُّ وَضِيئَةٌ عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا وَلَهَا ضَرَائِرُ إِلَّا كَثَّرْنَ عَلَيْهَا قَالَتْ فَقُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ أَوَلَقَدْ تَحَدَّثَ النَّاسُ بِهَذَا قَالَتْ فَبَكَيْتُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَصْبَحْتُ لَا ‏ ‏يَرْقَأُ ‏ ‏لِي دَمْعٌ وَلَا ‏ ‏أَكْتَحِلُ ‏ ‏بِنَوْمٍ حَتَّى أَصْبَحْتُ أَبْكِي فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ ‏ ‏وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ‏ ‏رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا ‏ ‏حِينَ ‏ ‏اسْتَلْبَثَ ‏ ‏الْوَحْيُ يَسْتَأْمِرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ قَالَتْ فَأَمَّا ‏ ‏أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ ‏ ‏فَأَشَارَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏بِالَّذِي يَعْلَمُ مِنْ بَرَاءَةِ أَهْلِهِ وَبِالَّذِي يَعْلَمُ لَهُمْ فِي نَفْسِهِ مِنْ الْوُدِّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَهْلَكَ وَلَا نَعْلَمُ إِلَّا خَيْرًا وَأَمَّا ‏ ‏عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ‏ ‏فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ يُضَيِّقْ اللَّهُ عَلَيْكَ وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ وَإِنْ تَسْأَلْ ‏ ‏الْجَارِيَةَ ‏ ‏تَصْدُقْكَ قَالَتْ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏بَرِيرَةَ ‏ ‏فَقَالَ أَيْ ‏ ‏بَرِيرَةُ ‏ ‏هَلْ رَأَيْتِ مِنْ شَيْءٍ يَرِيبُكِ قَالَتْ ‏ ‏بَرِيرَةُ ‏ ‏لَا وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ إِنْ رَأَيْتُ عَلَيْهَا أَمْرًا ‏ ‏أَغْمِصُهُ ‏ ‏عَلَيْهَا أَكْثَرَ مِنْ أَنَّهَا ‏ ‏جَارِيَةٌ ‏ ‏حَدِيثَةُ السِّنِّ تَنَامُ عَنْ عَجِينِ أَهْلِهَا فَتَأْتِي ‏ ‏الدَّاجِنُ ‏ ‏فَتَأْكُلُهُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏فَاسْتَعْذَرَ يَوْمَئِذٍ مِنْ ‏ ‏عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَيٍّ ابْنِ سَلُولَ ‏ ‏قَالَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ رَجُلٍ قَدْ بَلَغَنِي أَذَاهُ فِي أَهْلِ بَيْتِي فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلَّا خَيْرًا وَلَقَدْ ذَكَرُوا رَجُلًا مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ إِلَّا خَيْرًا وَمَا كَانَ يَدْخُلُ عَلَى أَهْلِي إِلَّا مَعِي فَقَامَ ‏ ‏سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ الْأَنْصَارِيُّ ‏ ‏فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا أَعْذِرُكَ مِنْهُ إِنْ كَانَ مِنْ ‏ ‏الْأَوْسِ ‏ ‏ضَرَبْتُ عُنُقَهُ وَإِنْ كَانَ مِنْ إِخْوَانِنَا مِنْ ‏ ‏الْخَزْرَجِ ‏ ‏أَمَرْتَنَا فَفَعَلْنَا أَمْرَكَ قَالَتْ فَقَامَ ‏ ‏سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ ‏ ‏وَهُوَ سَيِّدُ ‏ ‏الْخَزْرَجِ ‏ ‏وَكَانَ قَبْلَ ذَلِكَ رَجُلًا صَالِحًا وَلَكِنْ احْتَمَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ فَقَالَ ‏ ‏لِسَعْدٍ ‏ ‏كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ لَا تَقْتُلُهُ وَلَا تَقْدِرُ عَلَى قَتْلِهِ فَقَامَ ‏ ‏أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ ‏ ‏وَهُوَ ابْنُ عَمِّ ‏ ‏سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ ‏ ‏فَقَالَ ‏ ‏لِسَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ ‏ ‏كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ لَنَقْتُلَنَّهُ فَإِنَّكَ مُنَافِقٌ تُجَادِلُ عَنْ الْمُنَافِقِينَ فَتَثَاوَرَ الْحَيَّانِ ‏ ‏الْأَوْسُ ‏ ‏وَالْخَزْرَجُ ‏ ‏حَتَّى هَمُّوا أَنْ يَقْتَتِلُوا وَرَسُولُ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏يُخَفِّضُهُمْ حَتَّى سَكَتُوا وَسَكَتَ قَالَتْ فَبَكَيْتُ يَوْمِي ذَلِكَ لَا ‏ ‏يَرْقَأُ ‏ ‏لِي دَمْعٌ وَلَا ‏ ‏أَكْتَحِلُ ‏ ‏بِنَوْمٍ قَالَتْ فَأَصْبَحَ أَبَوَايَ عِنْدِي وَقَدْ بَكَيْتُ لَيْلَتَيْنِ وَيَوْمًا لَا ‏ ‏أَكْتَحِلُ ‏ ‏بِنَوْمٍ وَلَا ‏ ‏يَرْقَأُ ‏ ‏لِي دَمْعٌ يَظُنَّانِ أَنَّ الْبُكَاءَ فَالِقٌ كَبِدِي قَالَتْ فَبَيْنَمَا هُمَا جَالِسَانِ عِنْدِي وَأَنَا أَبْكِي فَاسْتَأْذَنَتْ عَلَيَّ امْرَأَةٌ مِنْ ‏ ‏الْأَنْصَارِ ‏ ‏فَأَذِنْتُ لَهَا فَجَلَسَتْ تَبْكِي مَعِي قَالَتْ فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏فَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ قَالَتْ وَلَمْ يَجْلِسْ عِنْدِي مُنْذُ قِيلَ مَا قِيلَ قَبْلَهَا وَقَدْ لَبِثَ شَهْرًا لَا يُوحَى إِلَيْهِ فِي شَأْنِي قَالَتْ فَتَشَهَّدَ رَسُولُ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏حِينَ جَلَسَ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ يَا ‏ ‏عَائِشَةُ ‏ ‏فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنِي عَنْكِ كَذَا وَكَذَا فَإِنْ كُنْتِ بَرِيئَةً فَسَيُبَرِّئُكِ اللَّهُ وَإِنْ كُنْتِ ‏ ‏أَلْمَمْتِ ‏ ‏بِذَنْبٍ فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اعْتَرَفَ بِذَنْبِهِ ثُمَّ تَابَ إِلَى اللَّهِ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ قَالَتْ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏مَقَالَتَهُ ‏ ‏قَلَصَ ‏ ‏دَمْعِي حَتَّى مَا أُحِسُّ مِنْهُ قَطْرَةً فَقُلْتُ لِأَبِي أَجِبْ رَسُولَ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏فِيمَا قَالَ قَالَ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏فَقُلْتُ لِأُمِّي أَجِيبِي رَسُولَ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏قَالَتْ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏قَالَتْ فَقُلْتُ وَأَنَا ‏ ‏جَارِيَةٌ ‏ ‏حَدِيثَةُ السِّنِّ لَا أَقْرَأُ كَثِيرًا مِنْ الْقُرْآنِ إِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَقَدْ سَمِعْتُمْ هَذَا الْحَدِيثَ حَتَّى اسْتَقَرَّ فِي أَنْفُسِكُمْ وَصَدَّقْتُمْ بِهِ فَلَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي بَرِيئَةٌ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ لَا تُصَدِّقُونِي بِذَلِكَ وَلَئِنْ اعْتَرَفْتُ لَكُمْ بِأَمْرٍ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي مِنْهُ بَرِيئَةٌ ‏ ‏لَتُصَدِّقُنِّي وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لَكُمْ مَثَلًا إِلَّا قَوْلَ ‏ ‏أَبِي يُوسُفَ ‏ ‏قَالَ ‏
‏فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ ‏
‏قَالَتْ ثُمَّ تَحَوَّلْتُ فَاضْطَجَعْتُ عَلَى فِرَاشِي قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ مُبَرِّئِي بِبَرَاءَتِي وَلَكِنْ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ أَظُنُّ أَنَّ اللَّهَ مُنْزِلٌ فِي شَأْنِي وَحْيًا يُتْلَى وَلَشَأْنِي فِي نَفْسِي كَانَ أَحْقَرَ مِنْ أَنْ يَتَكَلَّمَ اللَّهُ فِيَّ بِأَمْرٍ يُتْلَى وَلَكِنْ كُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَرَى رَسُولُ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏فِي النَّوْمِ رُؤْيَا يُبَرِّئُنِي اللَّهُ بِهَا قَالَتْ فَوَاللَّهِ مَا ‏ ‏رَامَ ‏ ‏رَسُولُ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏وَلَا خَرَجَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ حَتَّى أُنْزِلَ عَلَيْهِ فَأَخَذَهُ مَا كَانَ يَأْخُذُهُ مِنْ ‏ ‏الْبُرَحَاءِ ‏ ‏حَتَّى إِنَّهُ ‏ ‏لَيَتَحَدَّرُ ‏ ‏مِنْهُ مِثْلُ ‏ ‏الْجُمَانِ ‏ ‏مِنْ الْعَرَقِ وَهُوَ فِي يَوْمٍ شَاتٍ مِنْ ثِقَلِ الْقَوْلِ الَّذِي يُنْزَلُ عَلَيْهِ قَالَتْ فَلَمَّا ‏ ‏سُرِّيَ ‏ ‏عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏سُرِّيَ ‏ ‏عَنْهُ وَهُوَ يَضْحَكُ فَكَانَتْ أَوَّلُ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا يَا ‏ ‏عَائِشَةُ ‏ ‏أَمَّا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَقَدْ بَرَّأَكِ فَقَالَتْ أُمِّي قُومِي إِلَيْهِ قَالَتْ فَقُلْتُ لَا وَاللَّهِ لَا أَقُومُ إِلَيْهِ وَلَا أَحْمَدُ إِلَّا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏
‏إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا ‏ ‏بِالْإِفْكِ ‏ ‏عُصْبَةٌ ‏ ‏مِنْكُمْ لَا ‏ ‏تَحْسِبُوهُ ‏
‏الْعَشْرَ الْآيَاتِ كُلَّهَا فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ هَذَا فِي بَرَاءَتِي قَالَ ‏ ‏أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ ‏ ‏رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ‏ ‏وَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى ‏ ‏مِسْطَحِ بْنِ أُثَاثَةَ ‏ ‏لِقَرَابَتِهِ مِنْهُ وَفَقْرِهِ وَاللَّهِ لَا أُنْفِقُ عَلَى ‏ ‏مِسْطَحٍ ‏ ‏شَيْئًا أَبَدًا بَعْدَ الَّذِي قَالَ ‏ ‏لِعَائِشَةَ ‏ ‏مَا قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏
‏وَلَا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي ‏ ‏الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ ‏ ‏وَالْمُهَاجِرِينَ ‏ ‏فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ ‏
‏قَالَ ‏ ‏أَبُو بَكْرٍ ‏ ‏بَلَى وَاللَّهِ إِنِّي أُحِبُّ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لِي فَرَجَعَ إِلَى ‏ ‏مِسْطَحٍ ‏ ‏النَّفَقَةَ الَّتِي كَانَ يُنْفِقُ عَلَيْهِ وَقَالَ وَاللَّهِ لَا أَنْزِعُهَا مِنْهُ أَبَدًا قَالَتْ ‏ ‏عَائِشَةُ ‏ ‏وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏يَسْأَلُ ‏ ‏زَيْنَبَ ابْنَةَ جَحْشٍ ‏ ‏عَنْ أَمْرِي فَقَالَ يَا ‏ ‏زَيْنَبُ ‏ ‏مَاذَا عَلِمْتِ أَوْ رَأَيْتِ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحْمِي سَمْعِي وَبَصَرِي مَا عَلِمْتُ إِلَّا خَيْرًا قَالَتْ وَهِيَ الَّتِي كَانَتْ تُسَامِينِي مِنْ أَزْوَاجِ رَسُولِ اللَّهِ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِالْوَرَعِ ‏ ‏وَطَفِقَتْ ‏ ‏أُخْتُهَا ‏ ‏حَمْنَةُ ‏ ‏تُحَارِبُ لَهَا فَهَلَكَتْ فِيمَنْ هَلَكَ مِنْ أَصْحَابِ ‏ ‏الْإِفْكِ

މާނަ: "ދެން އަހަރެމެން މަދީނާއަށް އަތުވެއްޖައީމެވެ. އައި ގޮތަށް އަހަރެން ވަރަށް ބޮޑަށް ބަލިވެ، އެއްމަސްވަންދެން ބަލީގައި އުޅުނީމެވެ. އެވަގުތު ދޮގޮވާހަކަ ދެއްކި މީހުން ފެތުރި ވާހަކަ މީހުން ދައްކަމުން ދިޔައެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް ރަސޫލުﷲ ޞައްލައްﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަގެ ފަރާތްޕުޅުން ތަފާތުކަމެއް އަހަރެންނަށް އިޙްސާސްވިއެވެ. ކުރީގައި އަހަރެން ބަލިވެއްޖެނަމަ، ރަސޫލުﷲ ޞައްލައްﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ އަހަރެންނަށް ވަރަށް ރަޙުމާއި އޯގާތެރިކަން ބަހައްޓަވައެވެ. އެކަމަކު އެ ފަހަރު ބަލިވިއިރު އެ ގޮތެއް ނޫނެވެ. ރަސޫލާ ވަޑައިގެންފައި ސަލާމް ގޮވާލެއްވުމަށްފަހު ޙަދީޘްކުރައްވަނީ ''ތިބާ ކިހިނެއް؟ '' މިފަދަ ބަސްފުޅެކެވެ.

ދެކެވެމުން ދިޔަ ދޮގުވާހަކައިގެ ހިލަމެއްވެސް އަހަރެންނަށް ނުވެއެވެ. އެކަން އެނގުނީ، އަހަރެން ބަލިން ރަނގަޅުވެގެން އުއްމު މިސްޠަޙް އާއި އެކު އަހަރެމެން ޤަޟާޙާޖަތަށް ގޮސް އުޅޭ ހިސާބަށް ގޮސްފައެވެ. އެތަނަށް އަހަރެމެން ދަނީ އަބަދުވެސް ރޭގަނޑުގައެވެ. އެވަގުތު އެއީ އަހަރެމެންގެ ގެތަކުގެ ކައިރީގައި ފާޚާނާތައް ހެދުމުގެ ކުރިއެވެ. ދެން އަހަރެންނާއި އުއްމު މިސްތަޙް ހިނގަމުން ދަނިކޮށް އޭނާގެ ހެދުމުގެ ފަސްބާޔަށް އެރިފައި، ފައި އަރި އެޅުނީމާ'' މިސްޠަޙަށް ހަލާކު ހުއްޓޭ'' ބުންޏެވެ. ދެން އަހަރެން ބުނީމެވެ. "ތިބުނި ބަހެއްގެ ނުބައިކަމާއެވެ. ބަދުރު ހަނގުރާމައިގައި ބައިވެރިވި މީހަކަށް ކަނބުލޭގެ އެއްޗެހި ކިޔަނީހެއްޔެވެ؟"

ދެން އުއްމު މިސްޠަޙް ބުންޏެވެ. ''އޭއި! ކަމަނާ އެމީހުން ދެއްކި ވާހަކަ އަޑު ނާއްސަވަންތޯއެވެ؟'' ދެން އޭނާ މީހުން ފެތުރި ދޮގުވާހަކައިގެ ޚަބަރު އަހަރެންނަށް ކިޔައި ދިނެވެ.

އެހިނދު އަހަރެން ވެފައި ހުރި ބައްޔަށްވުރެ ބޮޑަށް ބަލިވިއެވެ. އަދި ގެއަށް އައިސް ހުއްޓާ ރަސޫލުﷲ ޞައްލައްﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ ގެކޮޅަށް ވަޑައިގަނެ ސަލާމްގޮވާލެއްވިއެވެ. އަދި '' ތިބާ ކިހިނެއް ؟'' ހޭ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެހިނދު އަހަރެން މައިންބަފައިން ކައިރިއަށް ދާން އިޒުނަދެއްވަފާނަންތޯ ދެންނެވީމެވެ. އެވަގުތު އަހަރެން ބޭނުންވީ މަންމާފުޅާއި ބައްޕާފުޅު އަރިއަހުން އެ ޚަބަރު ޔަޤީން ކުރާށެވެ.

ރަސޫލުﷲ ޞައްލައްﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ، އަހަރެން ދިއުމުގެ އިޒުނަ ދެއްވުމުން މައިންބަފައިން އަރިއަހަށް އައިސް، މީހުން ދައްކާ ވާހަކައާއި ބެހޭގޮތުން ދެންނެވީމެވެ. މަންމަ ވިދާޅުވީ އަހަރެން އެ ކަމާމެދު މާ ބޮޑަށް ދެރަ ނުވުމަށާއި، އެ މީހެއްދެކެ ލޯބިވާ ފިރިއެއްގެ ދަށުގައި އަނބިންތަކެއް ތިބެފައި، ރީތި އެހެން އަންބެއް ހުރެއްޖެނަމަ، އެ މީހުން ފާޑުފާޑުގެ ވާހަކަ ދައްކާނެއެވެ. (ނޯޓް: ޙަޤީޤަތުގައި ކީރިތި ރަސޫލާގެ އެހެން އަނބިކަނބަލުން މި ވާހަކައެއް ނުދައްކަވައެވެ. އެކަން ފަހުން އެނގޭނެއެވެ. މިއީ ޢާއިޝަތުގެފާނު ހިތްޕުޅު ހަމަޖައްސައިދެއްވުމުގެ ގޮތުން އުއްމު ރޫމާން ވިދާޅުވިއެއްޗެކެވެ.)

އަހަރެން ބުނީމެވެ. '' ސުބުޙާނަﷲ އެވެ. މީހުން މިފަދަ ވާހަކަ ދައްކާހެއްޔެވެ؟" ދެން އަހަރެން އެރޭ ރޮއެ ރޮއެ ލޮލަށް ނިންޖެއް ނައިސް ހެނދުނު ވަންދެން އެހެން އޮތީމެވެ.

''މި ކަމާއި ބެހޭގޮތުން ވަޙީއެއް ބާވައި ނުލައްވައި ލަސްވީމާ، ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ، ޢަލީ ބިން އަބީޠާލިބާއި އުސާމާ ބިން ޒައިދު ގެންނަވާފައި، އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަމަނާއާއި ވަކިވުމާމެދު މަޝްވަރާ ކުރެއްވިއެވެ. އުސާމާ ބިން ޒައިދް ދެންނެވީ "ﷲގެ ރަސޫލާގެ އަހުލު ބައިތުންނާ ބެހޭގޮތުން ރަނގަޅު ސިފައެއް މެނުވީ އެނގިވަޑައި ނުގަންނަވާ ކަމަށާއި، ޢާއިޝަތުގެފާނު ދޫނުކުރެއްވުމަށެވެ." ޢަލީގެފާނު ދެންނެވީ "މާތް ﷲ ކަލޭގެފާނަށް ކަމެއް ދަތިކުރައްވާފައި ނުވާކަމަށާއި، ޢާއިޝަތުގެފާނު ނޫނަސް އަންހެނުން އެބަތިބިކަމަށެވެ. "

" އެހެންނަމަވެސް ޢަލީގެފާނު މަޝްވަރާ ދެއްވީ ތެދު ބުނާނެ ޚާދިމެއްގެނެސް ސުވާލު ކުރާށެވެ. އެހިނދު "ބަރީރާ" ގެންނަވައި ސުވާލު ކުރެއްވުމުން ބަރީރާ ދެންނެވިއެވެ. " ޙައްޤު ދީނާއިގެން ކަލޭގެފާނު ފޮނުއްވި ރަސްކަލާނގެ ގަންދީ ދަންނަވަމެވެ. ޢާއިޝަތުގެފާނުގެ ފަރާތްޕުޅުން ނުބައި އެއްވެސް ކަމެއް ދުވަހަކުވެސް އަހަރެން ނުދެކެން، ފެނުނުހާވެސް ކަމަކީ އެކަމަނާއަކީ ޢުމުރުފުޅުން ހަގު ބޭކަނބަލެއް ކަމުން ބައެއްފަހަރު، މޮޑެފައި އޮންނަ ފުށްގަނޑު، ކަންބަޅިތައް ކާން ދޫކޮށްލައްވާފައި، އަވަހާރަފުޅުލައްޕަވާފައި އޮންނަވާތަނެވެ."

" ދެން ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ މިންބަރަށް އަރާވަޑައިގެން، ްޢަބްދުﷲ ބިން ސަލޫލް އަށް އޭނާ ފެތުރި ދޮގު ޚަބަރުގެ ޖަޒާ ދިނުމުގައި ނަޞްރު ދޭނީ ކާކުތޯ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. '' އެ މީހެއްގެ ގެއްލުން އަހަރެންގެ ޢާއިލާއަށް ފޯރި މީހަކަށް (ޢަބްދުﷲ ބިން ސަލޫލް) އަދަބު ދިނުމުގައި އަހަރެންނަށް ނަޞްރު ދޭނީ ކާކުހެއްޔެވެ؟ ﷲ ގަންދީ ހުވާ ކުރަމެވެ. އަހަރެންގެ ޢާއިލާގެ (ޢާއިޝަތުގެފާނުގެ) ފަރާތުން ރަނގަޅުކަމެއް މެނުވީ ނުދެކެމެވެ. އަދި އެ މީހުން ތުހުމަތު ކުރީ، އެ މީހެއްގެ ފަރާތުން (ޞަފްވާން) ހެޔޮކަން މެނުވީ ނުފެންނަ މީހަކަށެވެ. އަދި އޭނާ އަހަރެންނާއެކު ފިޔަވައި ދުވަހަކުވެސް އަހަރެންގެ ގެއަށް ނުވަދެއެވެ. ''

" އެހިނދު ސަޢްދު ބިން މުޢާޛް ތެދުވެވަޑައިގަނެ ދެންނެވިއެވެ. '' އޭ ﷲގެ ރަސޫލާއެވެ. ހުވާކޮށްފައި ބުނަމެވެ. އަހަރެން ނަޞްރު ދެމެވެ. އޭނާއަކީ އައުސްވަންހައިގެ މީހެއްނަމަ އަހަރެމެން އޭނާގެ ބޯ ބުރިކުރާނަމެވެ. އޭނާއަކީ އަހަރެމެންގެ އަޚުން ކަމުގައިވާ ޚަޒްރަޖުވަންހައިގެ މީހެއްނަމަ، ކަލޭގެފާނު އަމުރު ކުރެއްވި ކޮންމެ ކަމެއް އެމީހަކަށް ތަންފީޒު ކުރާނަމެވެ. "

" އެ ހިނދު ސަޢްދު ބިން ޢުބާދަތު ތެދުވެވަޑައިގަނެ ، ސަޢްދު ބިން މުޢާޛް ހައްދަވަނީ އިތުރުފުޅު ކަމަށާއި އޭނާއަކީ އައުސް މީހެއްނަމަ އެ މީހުން އޭނާ ނުމަރާނެ ކަމަށާއި ޚަޒްރަޖު މީހެއްނަމަ ތިމަންނަ އޭނާ މެރުނަ ނުދޭނެކަމަށް ދެންނެވިއެވެ. ސަޢްދު ބިން ޢުބާދަތަކީ ޚަޒްރަޖުވަންހައިގެ ވެރިއާއެވެ. އަދި އޭނާއަކީ ޞާލިޙް ޞަޙާބީ ބޭކަލެއްކަމަކު އެވަގުތު ، ޤަބަލީ ތަޢައްޞުބުވެވަޑައި ގަނެވުނީއެވެ. " ދެން ކީރިތި ރަސޫލާ މިންބަރުން ފައިބާވަޑައިގަނެ މީހުންތައް ހިމޭން ކުރައްވިއެވެ. "

" ޢާއިޝަތުގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. '' ދެން އެ ދުވަހު ކަރުނަ ހުއްޓުމެއް، ނިދުމެއް ނެތި އަހަރެން ރުއީމެވެ. ހެދުނު އަހަރެން ކައިރީގައި މައިންބަފައިން ތިއްބެވިއެވެ. މޭގަނޑު ފަޅައިގެން ހިނގައިދާނެހެން ހީވާވަރަށް، އަހަރެން ދެރެއާއި ދުވާލެއްވަންދެން ރުއީމެވެ. "

''އަހަރެން ރޮއެ ރޮއެ އޮއްވާ އަދި ކައިރީގައި އެ ދެމީހުން (މައިންބަފައިން) ތިއްބާ، އަންޞާރީ އަންހެނަކު ޒިޔާރަތް ކުރުމަށް ހުއްދަ އެދުމުން އަހަރެން ހުއްދަ ދިނުމުން ވަދެ އަހަރެން ކައިރިއަށް އައިސް އޭނާވެސް ރޯން ފެއްޓިއެވެ. މިހެން އަހަރެމެން ތިއްބާ ރަސޫލުއްﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ ވަދެވަޑައިގަނެ އިށީނދެވަޑައިގަތެވެ. އަހަރެންނާއި ބެހޭގޮތުން ދެކެވުނު ވާހަކަ ދެކެވުނީއްސުރެ އެކަލޭގެފާނު އަހަރެން ކައިރީ އިށީނދެވަޑައި ނުގަންނަވައެވެ. މަސް ދުވަސް ވީ އިރުވެސް އަހަރެންނާއި ބެހޭގޮތުން ވަޙީ ބާވައިނުލައްވައެވެ. ''

'' ދެން ޝަހާދަތް ވިދާޅުވުމަށްފަހު ރަސޫލާ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. އޭ ޢާއިޝާއެވެ. ކަމަނާއާއި ބެހޭގޮތުން އެވެނި މިވެނި ވާހަކައެއް އަހަރެންނަށް އަޑު އިވިއްޖެއެވެ. ފަހެ ކަމަނާ ބަރީއަ ނަމަ މާތް ﷲ ކަމަނާ ބަރީއަ ކުރައްވާނެއެވެ. އަދި ކުށެއް ކުރެވުނުނަމަ ﷲއަށް އިސްތިޣްފާރުކޮށް އެކަލާނގެއަށް ތައުބާވާށެވެ. ފަހެ އަޅާ އޭނާގެ ކުށަށް އިޢްތިރާފުވެ ތައުބާވެއްޖެނަމަ، މާތްﷲ ތައުބާ ޤަބޫލު ކުރައްވާނެއެވެ. ''

" ރަސޫލުﷲ ޞައްލައްﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ ވާހަކަފުޅު ނިންމަވާލެއްވި ވަގުތު އަހަރެންގެ ލޮލުން އެއްކޮށް ކަރުނަ ހުސްވެ ބާކީ އެންމެ ތިއްކެއްވެސް ނެތެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލައްﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ އަށް އަހަރެންގެ ފަރާތުން ޖަވާބު އަރުވަން ބައްޕާފުޅަށް ދެންނެވީމެވެ. ދެން ބައްޕާފުޅު ވިދާޅުވީ ''ރަސޫލުﷲ ޞައްލައްﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ އަށް ދަންނަވާނެ އެއްޗެއް އަހަރެންނަށް ނޭނގޭ'' ކަމަށެވެ. އެ ހިނދު ރަސޫލުﷲ ޞައްލައްﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރެއްވި ވާހަކައަށް އަހަރެންގެ ފަރާތުން ޖަވާބު އަރުވަން، މަންމާފުޅަށް ދެންނެވީމެވެ. މަންމާފުޅު ވިދާޅުވީ ''ހުވާކުރަމެވެ. ﷲގެ ރަސޫލާއަށް ދަންނަވާނެ ވާހަކައެއް އަހަރެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ. ''

ޢާއިޝަތުގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. '' އަހަރެންނަކީ އެވަގުތު ޢުމުރުން ހަގު އަންހެން ކުއްޖަކީމެވެ. ޤުރުއާނުން މާ ގިނަ ޢިލްމެއް ނޭނގެއެވެ. '' ދެން އަހަރެން ދެންނެވީމެވެ. '' ﷲ ގަންދީ ބުނަމެވެ. މީހުން ދައްކާ ވާހަކަ ތިބޭކަލުންނަށް އިވިވަޑައިގަނެ، އެވާހަކަ ތިބޭކަލުންގެ ހިތްޕުޅުގައި ހަރުލައި، އެ ވާހަކަ ތެދު ކުރައްވައިފީމުއެވެ. އަދި އަޅުގަނޑު، އަޅުގަނޑު ބަރީއަ ކަމަށް ދެންނެވިއަސް، -ﷲ ދެނެވޮޑިގަންނަވާނެ އަޅުގަނޑު ބަރީއަކަން- ތި ބޭކަލުން އެވާހަކަ ތެދެއް ނުކުރައްވާނެއެވެ. އަދި އަޅުގަނޑު އެކަމަކުން ބަރީއަކަން، ﷲ ދެނެވޮޑިގަންނަވާ ކަމަކަށް، އަޅުގަނޑު އިޢްތިރާފް ވެއްޖެއިއްޔާ ތިބޭކަލުން އެވާހަކަ ޤަބޫލު ކުރައްވާނެއެވެ. ﷲ ގަންދީ ބުނަމެވެ. އަޅުގަނޑާއި ތި ބޭކަލުންނަށް މި ކަމުގައި އޮތް އެންމެ ރަނގަޅު މިސާލަކީ ޔޫސުފްގެފާނުގެ ބައްޕާފު ވިދާޅުވި ބަސްފުޅެވެ. ވިދާޅުވީ:

فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ

މާނައަކީ : '' ފަހެ ދެން އަހަރެންނަށް އޮތީ ރިވެތި ގޮތުގައި ކެތް ކުރުމެވެ. އަދި ތިޔަބައި މީހުން ސިފަކޮށްދީ ބުނި އެއްޗެއްގެ މައްޗަށް ކެތް ކުރުމުގައި އެހީ ލިބެނިވި ފަރާތަކީ މާތް ﷲ އެވެ. ''

" ދެން އަހަރެން ބަރީއަކަން މާތް ﷲ އަންގަވާނެކަމުގެ އުއްމީދުގައި، އެނދުގައި އޮވެ އަނެއްފަރާތަށް މޫނު އަނބުރާލީމެވެ. ﷲ ގަންދީ ބުނަމެވެ. އަހަރެންނާއި ބެހޭގޮތުން ވަޙީ ބާވައިލައްވާނެކަމަކަށް ހިއެއް ނުކުރަމެވެ. އެއީ އަހަރެން ދެކުނު ގޮތުގައި އަހަރެންނާއި ބެހޭ ގޮތުން ޤުރުއާނުގައި ވަހަކަ ދެކެވޭވަރަށް ވުރެ އަހަރެން ނިކަމެއްޗެވެ. "

" އަހަރެން އުއްމީދު ކުރީ ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަގެ އަވަހާރަފުޅުގައި، މާތްﷲ ރުއުޔާއެއް ދައްކަވައިގެން އަހަރެންގެ ބަރީއަކަން އެންގެވުމެވެ. ﷲ ގަންދީ ބުނަމެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ތެދުވެވަޑައި ނުގަންނަވަނީސް އަދި ގޭ މީހަކު ބޭރަށް ނުދަނީސް އެކަލޭގެފާނަށް ވަޙީ ބާވައިލެއްވުނެވެ. އަދި ވަޙީ ބާވައިލެއްވޭ ވަގުތު އެކަލޭގެފާނަށް ވެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތް ވިއެވެ. ދުވަހަކީ ފިނި ދުވަހެއް ކަމަކުވެސް އެކަލޭގެފާނުގެ ހަށިކޮޅުން ހިއްލި ދާފޮދު މުތީތަކެއްހެން ފޭބިއެވެ. ''

'' އަދި ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ވަޙީ ބާވައިލައްވާ ނިމުމުން، ހިނިވަރުނަ ކުރައްވައި އެންމެ ފުރަތަމައަށްވެސް ޙަދީޘް ކުރެއްވި ބަސްފުޅަކީ : '' އޭ ޢާއިޝާއެވެ. ﷲ އަށް ޙަމްދު ކުރާށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން މާތް ﷲ ކަމަނާ ބަރީއަކަން އަންގަވައިފިއެވެ.''

''ދެން މަންމާފުޅު ވިދާޅުވިއެވެ. ''ތެދުވެގެން، ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަރިއަހަށް ދާށެވެ.'' އަހަރެން ދެންނެވީމެވެ. '' ﷲ ގަންދީ ބުނަމެވެ. އަޅުގަނޑު އެކަލޭގެފާނު އަރިއަހަކަށް ނުދާނަމެވެ. އަދި ﷲ ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތަކަށް ޝުކުރުވެރިއެއް ނުވާނަމެވެ. ''

މި ގޮތަށް މި އާޔަތް ބާވައިލެއްވުނެވެ: إِنَّ الَّذِينَ جَاؤُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِّنكُمْ لَا تَحْسَبُوهُ شَرّاً لَّكُم بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ لِكُلِّ امْرِئٍ مِّنْهُم مَّا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ

މާނައަކީ: ''ހަމަ ކަށަވަރުން ބޮޑުވެގެންވާ ދޮގު ޚަބަރާއިގެން އައި މީހުންނަކީ ތިޔަބައި މީހުންގެ ތެރެއިން ދިހައަކާއި ސާޅީހާއި ދެމެދުގެ ޢަދަދެއްގެ މީހުންގެ ބައެކެވެ. އެއީ ތިޔަބައި މީހުންނަށް ނުބައެއް ކަމުގައި ތިޔަބައި މީހުން ހީ ނުކުރާށެވެ. އަދި ކިއެއްތަ އެއީ ތިޔަބައި މީހުންނަށް ހުރި ހެވެކެވެ. ތިޔަބައި މީހުންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ފާފައިގެ ތެރެއިން އެމީހަކު ހޯދައިގަތް ކަމެއްވެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ބޮޑުބައި( އެބަހީ އެ ދޮގު ޚަބަރު ފަތުރަމުން އެކަން ނުބައި ކުރަމުން ދިޔަ ކަމުގެ ފާފައިގެ ބޮޑުބައި) ލިބިގަތް މީހާ ދަންނާށެވެ. އޭނާއަށް ބޮޑުވެގެންވާ ޢަޛާބު ހުއްޓެވެ. '' *

ނޯޓް :މި ޙާދިޘާއާއި ގުޅޭ އިތުރު އާޔަތްތަކުގެ މާނަ ތިރީގައި ލިޔެލާނަމެވެ.

'' އަދި އަހަރެން ބަރީއަކަން، މާތް ﷲ ވަޙީ ބާވައިލެއްވީމާ ، އަބޫބަކުރުގެފާނު ގެ ތިމާގެ މީހަކަށް ވީމާ މިސްޠަޙް އަށް ޚަރަދު ކުރައްވަ ކުރައްވާ ހުންނަވާފައި، ޢާއިޝަތުގެފާނާއި ބެހޭގޮތުން އެފަދަ ބޮޑު ދޮގު ވާހަކައެއް ފެތުރި މީހަކަށް ދެން އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުދެއްވާނަމޭ ވިދާޅުވެ، ޚަރަދު ކުރެއްވުން ހުއްޓަވާލެއްވިއެވެ. " ( މިޞްޠަޙް އަކީވެސް ދޮގުވާހަކަ ދެއްކެވި އެއް ބޭފުޅެއް )

'' ނަމަވެސް މާތް ﷲ މި އާޔަތް ބާވައިލެއްވިއެވެ.

وَلَا يَأْتَلِ أُوْلُوا الْفَضْلِ مِنكُمْ وَالسَّعَةِ أَن يُؤْتُوا أُوْلِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ

މާނައަކީ " ތިޔަބައި މީހުންގެ ތެރެއިން ދީލަތި ކަމާއި ތަނަވަސްކަމުގެ ވެރިން، ގާތް ތިމާގެ މީހުންނަށާއި މިސްކީނުންނަށާއި މާތްﷲގެ މަގުގައި ހިޖުރަ ކުޅަ މީހުންނަށް ތިމާގެ ތަނަވަސް ކަމުގެ ތެރެއިން ނުދިނުމަށް ހުވާ ނުކުރާހުށި ކަމެވެ. އަދި އެބައި މީހުންނަށް މާތްﷲ ފާފަ ފުއްސަވައި އަފޫ ކުރައްވާކަށް ތިޔަބައި މީހުން ނޭދެމުހެއްޔެވެ؟ މާތްﷲ އީ ފާފަ ފުއްސަވައި ރަޙްމަތް ލައްވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. "

އެ ހިނދު އަބޫބަކުރުގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ''ﷲ ގަންދީ ބުނަމެވެ. އަހަރެން ބޮޑަށް ލޯބި ކުރަނީ މާތް ﷲ އަހަރެންގެ ފާފަތައް ފުއްސެވުމެވެ. '' އަދި މިސްޠަޙަށް ޚަރަދު ކުރައްވަން ފެއްޓެވިއެވެ.

ޢާއިޝަތުގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.'' އަހަރެންނާ ބެހޭ ގޮތުން (ވަޙީ ބާވައިލެއްވުމުގެ ކުރީގައި) ޒައިނަބް ބިންތު ޖަހުޝް ( އަނބިކަނބަލުން ޒައިނަބްގެފާނު) އާއިވެސް ، ރަސޫލާ ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ. އެ ހިނދު ޒައިނަބްގެފާނު ދެންނވިއެވެ. '' އޭ ﷲގެ ރަސޫލާއެވެ. އަހަރެންގެ ކަންފަތާއި ލޯ ނުބައި އަޑުތަކާއި މަންޒަރުތަކުން ރައްކާ ކުރަމެވެ. ﷲ ގަންދީ ބުނަމެވެ. ޢާއިޝަތުގެފާނުގެ ފަރާތްޕުޅުން ރަނގަޅު ސިފައެއް މެނުވީ އަހަރެން ނުދެކެމެވެ. '' ޢާއިޝަތުގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. '' ޒައިނަބްގެފާނަކީ ކުރީގައި އަހަރެންނާއި ( ރީތި ކަމާއި ކީރިތި ރަސޫލާގެ ރުހިވަޑައިގަތުމަށް ) ވާދަ ކުރެއްވި ބޭކަނބަލެކެވެ. އެކަމަކުވެސް ﷲ، އެކަމަނާގެ ވަރަޢްވެރިކަމުގެ ސަބަބުން އެކަމަނާ ރައްކާތެރި ކުރެއްވިއެވެ. ''

މަތީގައިވާ ޙަދީޘަކީ ޞަޙީޙް ބުޚާރީއާއި މުސްލިމްގައި އައިސްފައިވާ ޞައްޙަ ޙަދީޘެކެވެ. އެއީ ބުޚާރީގެ ބާބުއް ޝަހާދާ، ބާބު ''ތަފްސީރުލް ޤުރުއާން" '' ބާބުލް މަޣާޒީ '' އަދި ޞަޙީޙް މުސްލިމްގެ" ބާބުއް ތައުބާ " ގައެވެ.

އިފްކުގެ ޙާދިސާއިން ލިބިގަނެވިދާނެ ފިލާވަޅުތައް :

1- މުޖްތަމަޢެއްގައި މުނާފިޤުން ކުޅެފާނެ ނުރައްކާތެރި ދައުރު .

2- ޢިއްފަތްތެރި އަންހެނުންނަށް ޤަޛްފު ކުރުމުގެ ނުބައިކަމާއި އެކަމުގެ ނުރައްކާ.

3- ކައިވެނީގައި ޖެހޭ ބޮޑެތި މައްސަލަތައް ހައްލު ކުރުމުގައި ، ދެ ފަރާތުގެ ޢާއިލާއާއި ނުވަތަ އިތުބާރު ހިފޭ ހަރުދަނާ މީހުންނާއި މަޝްވަރާ ކުރުމުގެ މުހިއްމުކަން .

4- އަނބިމީހާއާއި މެދު ބަޔަކު ދައްކާވާހަކަ ކަންފަތުގައި ޖެހޭއިރަށް ޤަބޫލު ނުކުރުން .

5- ކޮންމެ ކުށަކީވެސް ތައުބާވެވޭނެ ކުށެއްކަން އެނގުން .

6- ދެމަފިރިންގެ ދެމެދުގައި މައްސަލައެއް ޖެހުނަސް، އެކަކު އަނެކަކަށް އަދާ ކުރަން ޖެހޭ ވާޖިބުތަކަށް ފަރުވާ ކުޑަ ނުކުރުން. ( މި ޙާދިސާގައިވެސް ކީރިތި ރަސޫލާ ޢާއިޝަތުގެފާނުގެ ހާލުކޮޅު އައްސަވާ ހެއްދެވި )

7- ބުއްދިވެރި އަންހެނުންނަށް، ފިރިމީހާ ހިތް ހަމަ ނުޖެހޭ ކަމެއް އެބަ އުޅޭކަން ދެނެގަންނަން އުނދަގޫ ނޫންކަން .

8- ޙަޔާތުގައި ޖެހޭ ތަފާތު މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމުގައި އޮތް އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތަކީ، ކެރިގެން އެ މައްސަލައަކާއި ކުރިމަތިލުންކަން .

9- އާޚިރުގައި ކާމިޔާބާއި ނަޞްރު ލިބެނީ ތެދުވެރިންނަށް ކަމާއި ، ރަނގަޅު މަގުގައި ސާބިތުވާ މީހުންނަށް ލިބޭ މޭވާ ފޮނިކަން .

10- ﷲ އާއި ވަކީލު ކުރުމާއި ، އެކަލާނގެ ރަޙްމަތްފުޅާއި މެދު އުއްމީދު ކަނޑާ ނުލުން .

11- މީހާއަށް ލިބިފައިވާ އެންމެ އަގުބޮޑު އެއްޗަކީ އަބުރު ކަން .

12- އަބުރަށް ރައްކާތެރިވުމަށް އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅެއް އެޅުމުގައި ފަސް ނުޖެހުން

13- ކީރިތި ރަސޫލާގެ ރަސޫލުކަމާއި ޤުރުއާނުގެ ތެދުކަން، ޣައިރު މުސްލިމުންނަށް ހާމަވުން . އެހެނީ ބައެއް ޣައިރު މުސްލިމުން ބުނާފަދައިން ޤުރުއާނަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ އަމިއްލަފުޅު ޚިޔާލުފުޅަށް ލިއުއްވި އެއްޗެއްނަމަ، އާޔަތް ބާވައިލެއްވުމުގައި މަސް ދުވަސް ނުނެގީހެވެ.

14- އިސްވެ ދިޔަ އާޔަތްތަކުން އެނގޭގޮތުގައި، މަންޒަރު ލޮލުން ދެކެފައިވާ، ޢަދުލުވެރި ހަތަރު ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނެތި މީހެއްގެ ޢަބުރާ ބެހޭގޮތުން އެފަދަ ވާހަކަތައް ދެއްކުމާއި، އެވާހަކަތައް ފެތުރުމާއި، ޤަބޫލުކުރުމުގެ ހުރި ނުބައިކަން. އެއީ ޢާއްމުންގެ މަޞްލަޙަތާ ގުޅުން ހުރި ފިލްމީ ތަރިއެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، އެމީހެއްގެ މިފަދަ ވާހަކަތައް -އަދި އެއީ ޙަޤީޤަތެއް ކަމުގައި ވިޔަސް- ދައްކައި ފަތުރައި ހެދުމަކީ ބޮޑުވެގެންވާ ފާފައެކެވެ.

ޙާދިޘާއާ ގުޅޭ އިތުރު އާޔަތްތަކުގެ މާނަ:

21- " އެ ޚަބަރު އިވުނު ހިނދު މުއުމިން ފިރިހެނުންނާއި އަންހެނުން، އެބައި މީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތަކާމެދު ހެޔޮކޮށް ހީ ނުކުޅައީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ އަދި މިއީ ބަޔާންވެ ފާޅުވެގެންވާ ބޮޑު ދޮގެކޭ ނުބުނީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟"

31- " އެ ކަމުގެ މައްޗަށް އެބައި މީހުން ހަތަރު ހެކިން ނުގެނައީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ އެ ބައިމީހުން އެކަން ދެނެހުރި ހެކިން ނުގެނައި ހިނދު، ފަހެ މާތް ﷲގެ ޙަޟުރަތުގައި ދޮގު ހަދާ މީހުންނެވެ. ''

41- " ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގައި ތިޔަބައި މީހުންގެ މައްޗަށް މާތް ﷲގެ ދަރުމަވަންތަކަމާއި ރަޙްމަތްވަންތަކަން ނެތް ނަމަ، ތިޔަބައި މީހުން ދައްކަމުން ގެންދިޔަ ވާހަކަތަކާއި މެދު، ބޮޑުވެގެންވާ ޢަޛާބު ތިޔަބައި މީހުންނަށް އައިސް ކުރިމަތިވެއްޖައީހެވެ. "

51- " ތިޔަބައި މީހުންގެ ދޫތަކުން އެވާހަކަތައް އަތުލައި، ތަރުޙީބު ދެމުއެވެ. އަދި ތިޔަބައި މީހުން އެކަމާއި މެދު އެނގުމެއް ނުވާ ކަންތަކުގެ ވާހަކަ ތިޔަބައި މީހުންގެ ދޫތަކުން ބުނަމުއެވެ. އަދި އެއީ ކުޑަކުޑަ ކަމެއް ކަމުގައި ތިޔަބައި މީހުން ހީ ކުރަމުއެވެ. އެކަންތައް މާތް ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި ވަނީ ވަރަށް ބޮޑު ކަމެއް ކަމުގައެވެ. "

61- " އެ ވާހަކަތައް ތިޔަބައި މީހުންނަށް އިވުނު ހިނދު، މިފަދަ ވާހަކައިން ވާހަކަ ދެއްކުމަކީ ތިމަންމެންނަށް އޮތް ކަމެއް ނޫނޭ، އިބަރަސްކަލާނގެ ހުސްޠާހިރުވަންތަ ކަމޭ، މިއީ ބޮޑުވެގެންވާ ބުހުތާނު ދޮގެކޭ މިހެން ތިޔަބައި މީހުން ނުބުނީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ "

71- " ތިޔަބައިމީހުންނީ މުއުމިނުން ކަމުގައި ވާނަމަ، އެފަދަ ކަމަކަށް ދުވަހަކުވެސް އެނބުރި ނުދިއުމަށް، ތިޔަބައި މީހުންނަށް މާތްﷲ ވަޢްޡު ދެއްވާ ނަސޭހަތް އިއްވަވައެވެ. "

81- " އަދި މާތްﷲ ތިޔަބައި މީހުންނަށްޓަކައި އާޔަތްތައް ބަޔާންކޮށްދެއްވައެވެ. މާތްﷲ އީ ދެނެވޮޑިގެންވާ ޙިކްމަތްވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. "

91- " ހަމަ ކަށަވަރުން މުއުމިނުންގެ ތެރޭގައި ފާޙިޝް ޚަބަރުތަކާއި ފާޙިޝް ޢަމަލުތައް ފެތުރިގެން ދިއުމަށް ލޯބިކުރާ މީހުންނަށް ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގައި ވޭންދެނިވި ޢަޛާބު ހުއްޓެވެ. މާތްﷲ ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. ތިޔަބައި މީހުންނަކަށް ނޭނގެއެވެ. "

ޞިއްޙަތު

ޞިއްޙަތު
ބަނޑަށް ފުރަތަމަ ތިންމަހުގައި ނިދާއިރު ދިމާވާ ބައެއް އުދަގޫތައް

ދީނާއިދުނިޔެ

ދީނާއިދުނިޔެ
އިސްލާމްދީނުގައި ޙަލާލާއި ޙަރާމް: ފޮޓޯގްރަފީ ޞޫރަ

އަދަބާއި ޘަޤާފަތް

އަދަބާއި ޘަޤާފަތް
މި ހިނދުކޮޅު ކަލާޔާއެކު ހިއްސާކޮށްލެވޭނެ ނަމައެވެ.

ސިޔާސަތާއި ޤާނޫނު

ސިޔާސަތާއި ޤާނޫނު
ދީނާއި ސިޔާސަތުވަކިކުރުން - ޝަރުޢީ ނަޒަރަކުން

ޢިލްމު

ޢިލްމު
ތޮޅުމަކީ ސަމާސާއެއް ނޫނެވެ. އެއަށްވުރެ ނުރައްކާތެރި ކަމެކެވެ.