ފަހަތަށް ބަލަހައްޓައިގެންނުހުރެ ކުރިމަތީ ތަނަވަސްވެފައިވާ ރާސްތާއަށް ބަލާށެވެ.
ފަހަތަށް ކަރުއަނބުރައިގެން ހުރެ ހިނގަނިކޮށް ގަލެއްގައިއަޅައިގަނެދާނެއެވެ.
ނޫނީ ކުރިމަތީ އޮތް ރަންގަނޑަކަށް ފައިންއަރައިފައިވެސް ދެވިދާނެއެވެ.

ހަނދުއެހެރީ އަރައެވެ. ބުނާކަހަލަ އެވެ.
ބައިވެރިޔާ އަންނަންދެން މަޑުކޮށްލަދޭން އެދޭށެވެ. މަޑުކޮށްލެވިދާނެ އެވެ.
އިރުކޮޅެއްތެރޭ ހަނދު އޮއްސޭނެ އެވެ.
ޔަގީންކަމެއްނެތް އިންތިޒާރެއްގައި އަހަރެން އިންދަ އެވެ.
އެ ހިނދުކޮޅު، އެ ހަމަހިމޭންކަން ކަލާޔާއެކު ހިއްސާކޮށްލެވޭނެ ނަމަ އެވެ.

މިނިވަންކަމުގެ ވީ މާނަފުން އޮޅުވާ ސަފުން ލެވިދާނެތޯ

  އުނިކަން ނެތަމަ ފިކުރީ ގޮތުން ލަފުޒުން އެމާނަ އޮޅޭނެތޯ

ރަނގަޅާ ނުބައި ވަކިވާވަރަށް ފިކުރާއި ޖިސްމުން ބޮޑުވުމުން

 އަގަލާއި ކުލުނާ ޚުލްޤު ފުރިހަމަ ދޫކުރުން ހެޔޮވާނެތޯ

އެބްސްޓްރެކްޓް ކުރެހުމަކީ ތަފާތު ބާވަތެއްގެ ކުރެހުމެކެވެ. އެބްސްޓްރެކްޓް ކުރެހުމުގައިވަނީ ކުރެހުމަށް ބަލާލުމުން ކުރެހުމުން ދައްކުވައިދެނީ ވަކި މިވެނި އެއްޗެއްކަން ސާފުކޮށް އެނގެން ނުހުންނަފަދަ ގޮތަކަށް ހުންނަ ޑިޒައިނާއި، ކުލަޔާއި ބައްޓަމެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި، އެބްސްޓްރެކްޓް ކުރެހުން ދެނެގަނެ ދޭހަވުމަކީ ރެޕްރެޒެންޓޭޝަނަލް ކުރެހުމެއް ދެނެގަނެ ދޭހަވުންހައި ފަސޭހަކަމެއްނޫނެވެ. ރެޕްރެޒެންޓޭޝަނަލް ކުރެހުމަކީ، ކުރެހުމުގައި ދައްކުވައިދެނީ ކޯޗެއްކަން ވަރަށް ސާފުކޮށް އެނގެން ހުންނަބާވަތުގެ ކުރެހުމެވެ. މިބާވަތުގެ ކުރެހުން ބައެއް ފަހަރަށް ފޮޓޯއެއްހައި ޙަޤީޤަތާއި އެއްގޮތަށް ކުރަހާފައިހުރެއެވެ.

އެއްދުވަހަކު ޤާހިރާގެ މުޑުދާރު މަގެއްގައި ހިނގާފައި ދަނިކޮށް ވަރަށް މުސްކުޅި އަޑަކުން މީހަކު ލަވައެއް ކިޔާ އަޑު އެބަ އިވެއެވެ. ދޭތެރެއަކުން ނޭވާކުރުވެގެން ކެއްސާލައެވެ. އަހަރެން އެ އަޑު އިވޭ ދިމާއަށް ދިޔަ އިރު އަޑު އަންނަނީ ތަންކޮޅެއް އެކަހެރިކޮށް ވަކިން ހުރި ފަޅު ޢިމާރާތެއްގެ ތިރިންނެވެ. ގާތްކޮށްލި އިރު އެއްވެސް މީހަކު ފެންނާކަށް ނެތެވެ. ދެން ވަރަށް ޙައިރާންވެފައި ހުރެއްޖައީމެވެ. ކުއްލިއަކަށް ލަވައިގެ އަޑުކެނޑިއްޖެއެވެ. އޭތް.. އެ އަޑު އަހަންނަށް ގޮވައިލިއެވެ. އަހަރެން އެދިމާއަށް ބަލައިލި އިރު އެތާ އޮތީ ދޫ ނެރެގެން އޮތް ކަޅު ކުއްތާއެކެވެ. އެސޮރަށް އަހަރެން ހަމަ ފެނުމާއެކު މަށަކީ މިޞްރު މީހެއް ނޫންކަން ވިސްނިއްޖެއެވެ.

މިއަދު ލިޔާނެ އެއްޗަކާއި މެދުގައި އިއްޔެ ރޭ އަހަރެން ވިސްނީމެވެ. އިނގިލިތަކުން ގަލަމުގައި ހިފައިގެން ކުރިމަތީ ސާފު ހުދު ގަނޑެއް ބާއްވައިގެން، އެގަލަން ހިންގި ހިންގިހެން އެ ގަނޑުގައި ކަޅުކުލަޖެހެމުންދާނެ ކަން އަހަންނަށް އެނގުނެވެ. އެހެނަސް އެގަލަމުގެ މަގުސަދު ހާސިލުވުމުގެ ކުރިން އޭގެ ދެލި ހަމަވާނީ ކަމެއް، ނުވަތަ އެ ގަލަން ބަނޑުވަތަށް ވެއްޓޭނީ ނޫންކަމެއް އަހަރެންކަށް ނޭނގެއެވެ. އަހަރެންގެ މިސިޓީ ފުރިހަމަކުރެވިދާނެ ކަމެއް، ނުވަތަ ޒަމާނުގެ ހުރަސްތަކުން ހުރަހެއް އެމަގަށް ކުރިމަތިވާނީ ނޫންކަމެއް ވެސް އަހަރެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ.

ބަހަކީ އިންސާނުންނަށް ލިބިފައިވާ އަގުބޮޑު ނިޢުމަތެކެވެ. މުވާޞަލާތުކުރުމުގެ ވަޞީލަތްތަކުން އެންމެ ބާރުގަދަ ވަޞީލަތްވެސް މެއެވެ. މިއީ ޙަޤީޤަތްކަމުގައިވިޔަސް މިމަތިވެރި ނިޢުމަތް އިންސާނުންގެ ކިބައިގައި އަށަގަންނަ މިންވަރާއި ދަސްވާގޮތް ތަފާތުކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ހަމައެހެންމެ ބަހެއް ލިބުނުކަމަށް ބެލެވޭ ވަކިކަންތައްތަކެއް ހުންނަކަމާ ދުނިޔޭގެ ތަފާތު އެތައް ބަހެއް މުވާޞަލާތުކުރުމަށް ބޭނުންކުރާއިރު، ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ޚާއްޞަ ބަހެއް ލިބިފައިވާކަމާ ދެވަނަ ބަހަކަށް ބޭނުންވެ އިންސާނާއަށް ޖެހެނީ އެކަމަށް މަސައްކަތްކުރާންކަން ހަނދާންކުރަންޖެހެއެވެ.

އިންސާނުންނާއި ޖަނަވާރުން މުވާޞަލާތުކުރުމުގައި އެއްގޮތް ސިފަތަކެއް ހުރި ފަދައިން ތަފާތުތަކެއް ހުރިކަންވެސް ޤަބޫލުކުރަންޖެހެއެވެ. އަޑުލެއްވުމުގައެވެ. ޙަރަކާތްކުރުމުގައެވެ. ހަމައެހެންމެ މުވާޞަލާތު ކުރެވޭ މިންވަރާއި ކުރާމިންވަރުގައެވެ. އަދި އެފަދަ އަޑުތަކާއި ޙަރަކާތްތައް، ޒަމާނާއި ވަގުތު އަދި ޙާލަތާ ގުޅުވާލެވޭ ދަނޑިވަޅުތަކުގައެވެ.

އެންމެފުރަތަމަވެސް ޤަބޫލުކުރަންޖެހެނީ ޖަނަވާރުފަދަތަކެތި އަޑުލައްވައިގެންނާއި ޙަރަކާތުން އިންސާނުންފަދައިން މުވާޞަލާތު ކުރިނަމަވެސް ލިންގުއިސްޓުގެ ހަމަތަކަށް ބަލާއިރު އެއަށް ބަހޭ ނުކިޔޭކަމެވެ.

އަދި ދެންނެވީމެވެ. މަނިކުފާނު ބޭނުން ގޮތެއް ހައްދަވާށެވެ. އޭނާއަކީ އަނިޔާލިބިފައިވާ މީހަކުކަމުގައި ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ނަމަ އޭނާއަކީ އެމީހެއްގެ ކިބައިން އަނިޔާ ދުރުކޮށްދިނުން އެންމެ އައުލާވެގެންވާ މީހާއެވެ. އޭނާއީ މުޖުރިމެއް ކަމުގައި ދެކެވަޑައިގަންނަވާނަމަ އޭނާގެ ކަނދުރާގެ ބަދަލަށް އަހަރެން     ގެ ކަނދުރާ މި އޮތީއެވެ. އަހަރެން ދިރިއުޅެ، އަމީރުލްމުއުމިނީންގެ ރުހުން ލިބި، މަނިކުފާނުގެ ފުލުހުންގެ ވެރިޔާކަމަށް ވުމަށް އަހަރެން ޤަތުލުވިޔަ ނުދީ ސަލާމަތްކޮށްދިނީ އޭނާއެވެ. އަހަރެން އަހަރެންގެ ދަރަނި އަދާކުރަނީއެވެ. އަހަރެން ސަލާމަތްކޮށްދިން ފަދައިން އަހަރެން އޭނާ ސަލާމަތްކޮށްދެނީއެވެ. އަހަރެން މިހުރީ ހުވަނދުލައި ތައްޔާރުވެގެން، ކަފުންވެސް ހިފައިގެން އައިހެވެ. ދަރީންނާއި އަހުލުވެރީންނަށް ވަދާޢުކިޔާފައި މަރާއި ކުރިމަތިލާން އައިހެވެ.

ރަހުމަތްތެރިއާގެ ފުށުން ފެނުނު ނުރަނގަޅު ކަންތަކުގެ ވާހަކަ ދައްކައިފިނަމަ، އަދި ދުޝްމަނުގެ ފުށުން ފެނުނު ރަނގަޅު ކަންތަކުގެ ވާހަކަ ދައްކައިފިނަމަ، މީހުން ކަލޭ ގުނާނީ އެކިފަހަރު އެކި ކުލަޖެހޭ މީހުންގެތެރޭގައެވެ. ބުނާނީ ދެ މޫނު ހުންނަ މީހެކޭއެވެ. އިއްޔެ އެއްޗެހިކީ މީހަކަށް މިއަދު މަދަހައާއި ސަނާ ކިޔަނީއޭ ބުނާނެއެވެ. އެއްގަޑީގައި ސަނާކީމީހަކަށް އަނެއް ގަޑީގައި އެއްޗެހި ކިޔަނީއޭ ބުނާނެއެވެ. މީހުން ބުނާނީ ކަލޭ ހިތުގައި ނުވާ އެއްޗެއް ބޭރުފުށުން ދައްކަނީއޭއެވެ. އަދި ކަލޭ ހިތުގައި ވަނީ ބޭރުފުށުން ދައްކާ އެއްޗެއް ނޫނޭއެވެ.

ޖަނަވާރުން މުވާޞަލާތުކުރުމުގައި އިންސާނުންގެ މުވާޞަލާތުކުރުމާ އެއްގޮތްވާ މައިގަނޑު ސަބަބކީ އިންސާނުން ޖަނަވާރުންނަށް ދަސްކޮށްދޭ ހުނަރުކަމަށް ބައެއް ފަރާތްތަކުން ދެކެއެވެ. އެއީ، ގުރާ، މައިނާފަދަ ތަކެއްޗަށް އިންސާނުން ބުނެއުޅޭ ކުރު ލަފުޒު ބުނުމުގެ ޤާބިލުކަން ލިބިފައިވާތީ ހީވާ ހީވުމެއް ކަމަށް ވެދާނެއެވެ.  ބައެއް ބަހަވީ ޢިލަމްވެރިން(ލިންގުއިސްޓުން) މިކަމަށް ބުރަވެ ތަފާތު އެތަށް ވާހަކަތަކެއް ދައްކާފައިވެއެވެ.

ތަނަކީ މާލޭގެ ލޯކަލް މާރުކޭޓު ސަރަހައްދެވެ. ބަނޑުހައި ހޫނުކަމުގެ ހާންތީގައި ދުވާރުމަތީގައި އޮށޯވެލައިގެން އޮތީ ހިރިލާނެވަރުވެސް ނެތީމައެވެ. ކައިރީގައި ތިބި ކުޑަކުޑަ ތިން ކުދިން ރޮއި ހޭރެނީއެވެ. އެކަމަކު އެއިން ކުއްޖަކާ އަޅާލާނެހާ ހިތްވަރެއްވެސް ނެތެވެ. ވަށައިގެން ކޮޅުކޮޅަށް މީހުން ހިނގައި ބިނގައި ހަރަކާތްތެރި ވަމުން ދެއެވެ. ބައެއްފަހަރާ ގައިގައި އަޅައިގެންފައިވެސް ދެއެވެ. އެކަމަކު ބަލައިވެސް ނުލައެވެ. ކުދިންކޮޅު މަސަލަސް ކުރެވޭތޯ ކާ އެއްޗަކަށް އެދި އަތް ދިއްކޮށްލުމުން ފެންނަކަމަށް ހަދާ މީހަކުވެސްނެތެވެ.

ޕޮލައިޓްނަސް ޕްރިންސިޕަލްގެ ދެވަނަ މެކްސީމް ( ފުރުޞަތު ދޭށެވެ.) އަށް ތަބަޢަވުމަށްޓަކައި އެދޭ އެދުމާއި ކުރާ އަމުރާއި އާދޭސް ފަދަ ސްޕީޗް އެކްޓްތައް ސުވާލެއްގެ ސިފައިގައި ޢިބާރާތްކުރެއެވެ. މިސާލަކަށް "ފެންފޮދެއް ގެނެސް ދީފާނަންތަ؟" މި ބުނުމަކީ 'ފެންފޮދެއް ގެނެސްދީބަލަ!' މި އަމުރު ސުވާލެއްގެ ގޮތުގައި ޢިބާރާތްކޮށްގެން ޕަރފޯމް ކޮށްފައިވާ ސްޕީޗްއެކްޓެކެވެ. މިގޮތަށް އަމުރު ސުވާލަކަށް ބަދަލުކުރުމުން އެކަންކޮށްދިނުމުގެ ފުރުޞަތުވެސް އަދި އެކަން ކޮށްނުދީ އެކަމަށް އިންކާރު ކުރުމުގެ ފުރުޞަތުވެސް އެ ބުނުން ރައްދުވާ ފަރާތަށް އެވަނީ ލިބިދީފައެވެ. މިގޮތުން އެފަރާތަށް ކުރަންޖެހޭ އަދަބު އިހްތިރާމް ކޮށްގެނެވެ.

ބަހަކީ، އިންސާނުންނަށް ލިބިފައިވާ އަގުބޮޑު ނިޢުމަތެކެވެ. މުވާޞަލާތުކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ވަޞީލަތްތަކުން އެންމެ ބާރުގަދަ ވަޞީލަތްވެސް މެއެވެ. އިންސާނުންނާއި ހައިވާނުންގެ ފަރަޤު ވަކިކޮށްދިން އިންފާރުވެސް މެއެވެ. މި މަތިވެރި ނިޢުމަތުގެ ޙަޤީޤަތް ދެނެގަތުމަށް ބަހަވީ ޢިލްމުވެރިން (ލިންގުއިސްޓުން) ތަފާތު އެތައް ދިރާސާތަކެއްކޮށް ބަހުސްތައް އުފައްދަމުން ދެއެވެ. "ބަސް" އުފެދުނު ގޮތް ހޯދުމަށެވެ.  އެންމެ ފުރަތަމަ ވާހަކަދެއްކުމަށް ބޭނުންކުރި ބަސް ހޯދުމަށެވެ. ބަހުގެ މުހިންމު ސިފަތައް ދެނެގަތުމަށެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިރަށް، މާލޭގައި ޒުވާނުން މުންޑު އަނދެގެން އުޅެދާނެ ހެއްޔެވެ؟ ފަންފުޅައްޔާއި ބޮޑެތި މެދުގޯތިތައް ލާފައި ހުންނަ ގޭގެ ހުރެދާނެ ހެއްޔެވެ؟ ބިޔަ ގަސްގަހާގެހީގެ ހިޔަލުން މަގުތަކަށް އަވިދޭނެ ތަންކޮޅެއް ނުލިބިފައިވެސް އޮވެދާނެ ހެއްޔެވެ؟

އެއިރު ހުރެއެވެ. އެއިރު ޒުވާނުން މުންޑު އަނދެގެންވެސް މާލޭ މަގުތަކުގައި އުޅެވެ. ކުޑަކުދިންގެ ބޮލުގައި ތާކިހާ އަޅާފައި ހުރުމަކީވެސް އާއްމުކޮށް ފެންނަ މަންޒަރެކެވެ. ފަނުން ހަދާފައި ހުންނަ

އަހަރެންގެ ނަމަކީ އާސިޔަތެވެ. ޢުމުރުން މިވީ ނަވާރަ އަހަރެވެ. އަހަރެން މި ކިޔައިދެނީ ކުރުވާހަކައެއް ނޫނެވެ. ހަނދާންތަކެކެވެ. އަހަރެންނަށް ހީވަނީ، އަހަރެން މިހާރު މި ގުނަނީ ޙަޔާތުގެ އެންމެ ފަހު ދުވަސްތައް ހެންނެވެ. ނަމަވެސް މިއީ ހަމަ ހީއެކެވެ. ތަޤްދީރު އެނގޭނީ ކާކަށް ހެއްޔެވެ؟ ..........

އަހަރެންގެ މާމައަކީ، އެހެންމީހުންގެ މާމަމެންނެކޭ އެއްގޮތަށް މުސްކުޅިއެކެވެ.